Belangrijkste bevindingen

• Anno 2007 maken 142.239 50plussers gebruik van een voltijds uittredestelsel. Dit is 12% van alle 50-64 jarigen. Mannen maken méér gebruik van (voltijdse) vervroegde uittredestelsels dan vrouwen, resp. 15,9% tegenover 8,2 % (figuur 1).
• Het aantal dat gebruik maakt van een voltijds uittredestelsel is gedaald sinds 2000 van 160.432 naar 142.239; dit is een daling van 15,4% naar 12% van alle 50plussers. Deze daling vindt vooral plaats bij mannen (van 21,6% naar 15,9%). Bij vrouwen daalt het aandeel veel trager (van 9,2% naar 8,2%; hun aantal steeg nog tot 2004) (figuur 1).
• Het belangrijkste voltijds uittredestelsel in Vlaanderen is het brugpensioen (figuur 2, tabel 2). Ondanks het generatiepact, dat sinds eind 2005 het gebruik van brugpensioenen probeert af te remmen, is het gebruik van brugpensioenen in absolute termen in Vlaanderen tussen 2006 en 2007 gestegen met 4,2%. Over de periode 2000-2007 bedraagt de stijging 3%. In relatieve termen is het aandeel van 50plussers dat gebruik maakt van brugpensioenen over de periode 2000-2007 licht gedaald van 7,3% naar 6,6%, omdat door de vergrijzing het aandeel van 50plussers in de bevolking sneller is gestegen.
  De stijging van het absoluut aantal bruggepensioneerden is vooral toe te schrijven aan de vrouwen. Dit is tussen 2000 en 2007 elk jaar toegenomen, bij mannen daalde het aantal tot 2005, daarna is het ook opnieuw gestegen. De verklaring voor de stijging bij vrouwen is dubbel. De huidige generatie 50plussers bevat enerzijds méér vrouwelijke werknemers, die in navolging van hun mannelijke collega’s, ook gerechtigd worden op brugpensioen.
  Anderzijds blijven vrouwelijke bruggepensioneerden langer in het stelsel zitten omdat de wettelijke pensioenleeftijd stapsgewijze wordt opgetrokken tot 65 jaar in 2009. Dit laatste blijkt ook uit het feit dat de stijging van het aantal bruggepensioneerden volledig is geconcentreerd bij de oudere leeftijdsgroepen (+60 jaar, stijging met +12% tussen 2006 en februari 2008), bij de jongere categorieën is het aantal gedaald (-8% tussen 2006 en februari 2008) (tabel 5). Dat er vooralsnog weinig effect is te merken van het generatiepact op de omvang van de brugpensioenen wordt verklaard doordat: (1) het generatiepact zich richtte op de groep jonger dan 60 jaar; bij deze groep is het aantal bruggepensioneerden wel gedaald; (2) de eerste substantiële effecten pas vanaf januari 2008 zijn ingegaan, waarbij (a) de loopbaaneisen voor het brugpensioen vanaf 58 jaar strenger werden en (b) de nieuwe bruggepensioneerden vanaf dan beschikbaar moeten blijven voor de arbeidsmarkt (voor bruggepensioneerden in herstructurering ging deze voorwaarde eerder in).
  Het aantal nieuwe bruggepensioneerden blijft echter nog beperkt (576 personen in april 2008), maar vertoont een stijgende trend (tabel 6).
• Het gebruik van (het minder genereuze) stelsel van vrijstellingen voor oudere werklozen is gedaald, zowel in absolute als relatieve zin (van 8% naar 5% van alle 50plussers). De daling was het sterkst bij mannen (figuur 2, tabel 2). Deze daling is het resultaat van een verstrenging in de beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt. Vanaf 2002 werd de leeftijd vanaf dewelke een vrijgestelde niet langer beschikbaar moet zijn voor werk geleidelijk opgetrokken van 50 jaar naar 58 jaar in 2004. Werkloze tussen 50 en 58 jaar, die minstens 1 jaar werkloos zijn en minstens 38 jaar beroepsverleden kennen, moeten niet beschikbaar zijn voor de arbeidsmarkt (maxi-vrijstelling); vanaf 58 jaar genieten alle werkzoekenden een maxi-vijstelling.
• Het gebruik van voltijds tijdskrediet als uittredekanaal is zeer gering: minder dan 0,5% van alle 50plussers maakt er gebruik van. Maar het gebruik van deeltijdse loopbaanonderbreking als instrument voor arbeidsduurvermindering (‘uitgroeibanen’) is sterk gestegen van 19.374 naar 70.381 gerechtigden, dit is een stijging van nauwelijks 2% naar 6% van alle 50plussers (figuur 1, tabel 1) . Terwijl deeltijdse loopbaanonderbreking in 2000 nog een sterk vrouwelijk profiel had (dubbel zoveel vrouwen dan mannen), is het aandeel van oudere mannen méér dan vervijfvoudigd. Werknemers 50+ hebben in het stelsel van tijdkrediet gunstiger voorwaarden (bij een minimum arbeidsverleden van 20 jaar) dan jongere collega’s: ze ontvangen hogere uitkeringen en kunnen hun werktijd verkorten tot aan de pensioenleeftijd (voor jongeren is recht beperkt in de tijd)

Figuur 1: 50+ in uittredestelsels in de werkloosheidsverzekering, volledige en deeltijdse uittredestelsels, aantallen en in % van de populatie 50-64 jarigen voor mannen en vrouwen, Vlaanderen 2000-2007

Figuur 2: 50+ in uittredestelsels in de werkloosheidsverzekering naar aard, aantallen en als % van de populatie 50plussers (50-64 jarigen), Vlaanderen 2000-2007

Tabel 1: 50+ in uittredestatuten in de werkloosheidsverzekering, volledige uittredestelsels en deeltijdse uittredestelsels, mannen en vrouwen, absolute aantallen en in % van de populatie 50-64 jarigen, Vlaanderen 2000-2007

	Volledige uittrede						Deeltijdse uittrede
	man	vrouw	totaal	%man	%vrouw	%totaal	man	vrouw	totaal	%man	%vrouw	%tot
2000	112686	47746	160432	21,65%	9,20%	15,44%	6263	12822	19085	1,20%	2,47%	1,84%
2001	110481	51017	161498	20,95%	9,73%	15,35%	8149	15574	23723	1,55%	2,97%	2,26%
2002	108707	52503	161210	20,31%	9,89%	15,13%	12829	18859	31688	2,40%	3,55%	2,97%
2003	106621	52922	159543	19,66%	9,90%	14,96%	19010	22584	41594	3,51%	4,22%	3,90%
2004	103566	52278	155844	18,78%	9,61%	14,22%	23177	25740	48917	4,20%	4,73%	4,46%
2005	99768	49705	149473	17,69%	8,93%	13,34%	27598	29074	56672	4,89%	5,23%	5,06%
2006	96493	48913	145406	16,65%	8,55%	12,63%	31023	32422	63445	5,35%	5,67%	5,51%
2007	94182	48057	142239	15,86%	8,21%	12,06%	34344	36037	70381	5,79%	6,15%	5,97%

Bron: RVA (bewerking eL&W)

Tabel 2: 50+ in uittredestatuten in de werkloosheidsverzekering, aantallen en als % van de populatie 50plussers (50-64 jarigen), Vlaanderen 2000-2007

	Oudere werklozen vrijgesteld		Brugpensioenen		Volledige loopbaanonderbreking		Gedeeltelijke loopbaanonderbreking
	aantal	In % van de populatie	aantal	In % van de populatie	aantal	In % van de populatie	aantal	In % van de populatie
2000	82.957	7,98	75.381	7,25	2.094	0,20	19.374	1,84
2001	86.432	8,22	72.599	6,90	2.468	0,23	23.723	2,26
2002	84.176	8.24	71.320	6,63	2.522	0,25	27.037	2,97
2003	78.498	7,90	72.260	6,78	3.107	0,29	41.594	3,90
2004	78.498	7,16	73.724	6,73	3.621	0,33	48.917	4,46
2005	71.679	6,40	73.564	6,57	4.230	0,38	56.672	5,06
2006	68.964	5,73	74.288	6,54	4.243	0,35	60.830	5,51
2007	61.210	5,19	77.400	6,56	3.655	0,31	70.381	5,97

Bron: RVA (bewerking eL&W)

Tabel 3: 50+ in uittredestatuten in de werkloosheidsverzekering, mannen en vrouwen, absolute aantallen, Vlaanderen 2000-2007

	Oudere werklozen vrijgesteld		Brugpensioenen		Volledige loopbaanonderbreking		Gedeeltelijke loopbaanonderbreking
	mannen	vrouwen	mannen	vrouwen	mannen	vrouwen	mannen	vrouwen
2000	44556	38401	67491	7890	639	1455	6263	12822
2001	45084	41348	64564	8034	833	1635	8149	15574
2002	44875	42962	62843	7848	989	1693	12829	18859
2003	42287	41889	63007	9253	1327	1780	19010	22584
2004	38854	39644	62999	10726	1713	1908	23177	25740
2005	35346	36333	62181	11383	2241	1989	27598	29074
2006	31927	34070	62464	12869	2102	1974	31023	32422
2007	29373	31837	63024	14350	1785	1870	34344	36037

Tabel 4: 50+ in uittredestatuten in de werkloosheidsverzekering, mannen en vrouwen in % van de populatie 50-64 jarigen, Vlaanderen 2000-2007

	Oudere werklozen vrijgesteld		Brugpensioenen		Volledige loopbaanonderbreking		Gedeeltelijke loopbaanonderbreking
	mannen	vrouwen	mannen	vrouwen	mannen	vrouwen	mannen	vrouwen
2000	8,56%	7,40%	12,97%	1,52%	0,12%	0,28%	1,20%	2,47%
2001	8,55%	7,88%	12,24%	1,53%	0,16%	0,31%	1,55%	2,97%
2002	8,38%	8,09%	11,74%	1,48%	0,18%	0,32%	2,40%	3,55%
2003	7,80%	7,84%	11,62%	1,73%	0,24%	0,33%	3,51%	4,22%
2004	7,05%	7,28%	11,42%	1,97%	0,31%	0,35%	4,20%	4,73%
2005	6,27%	6,53%	11,03%	2,05%	0,40%	0,36%	4,89%	5,23%
2006	5,51%	5,96%	10,78%	2,25%	0,36%	0,35%	5,35%	5,67%
2007	4,95%	5,44%	10,62%	2,45%	0,30%	0,32%	5,79%	6,15%

Bron: RVA (bewerking eL&W)

Tabel 5: Aantal bruggepensioneerden naar leeftijd, Vlaanderen 2006- (februari) 2008

	2006	2007	2008	Evolutie 2006-2008
50-54	8,56%	7,40%	12,97%	1,52%
55-59	8,55%	7,88%	12,24%	1,53%
+60	8,38%	8,09%	11,74%	1,48%
-60	7,80%	7,84%	11,62%	1,73%

Bron: RVA (bewerking eL&W)

Tabel 6: Werkloze 50plussers (voltijds) naar beschikbaarheid voor de arbeidsmarkt, Vlaanderen 2000-2008

	2000	2005	2006	2007	01/08	02/08	03/08	04/08
Werkloos, werkzoekend (NWWZ) *	13.011	39.987	45.962	45.592	45.613	45.331	45.212	45.329
Werkloos-niet werkzoekend	82.957	71.679	68.964	61.210	58.197	57.871	57.410	56.668
Bruggepensioneerd- niet werkzoekend	75.381	73.564	74.288	77.374	77.937	78.233	78.149	77.906
Bruggepensioneerd-werkzoekend				324	422	624	565	576

Bron: RVA (bewerking eL&W) * bron: VDAB-Arvastat

Vervroegde uittrede vindt in België  vooral plaats via de werkloosheidsverzekering. Naast uitkeringen voor ‘gewone werklozen ‘(uitkeringsgerechtigde volledig werkzoekenden UVW’s) bestaan er in de schoot van de werkloosheidsverzekering verschillende uitkeringsstelsels voor oudere werknemers, met name vrijstellingen van zoekgedrag, brugpensioen en gunstige modaliteiten voor 50+ in het stelsel van tijdskrediet/loopbaanonderbreking.

Bovenstaande grafieken en tabellen geeft het bereik weer van deze stelsels in Vlaanderen voor de periode 2000-2007.